Vì sao đặc khu sẽ vẫn là ‘lối cũ ta về’?

Tiến sĩ Vũ Thành Tự Anh, thành viên Tổ giải đáp Kinh tế của Thủ tướng, chỉ ra 5 nguyên do mô hình đặc khu kinh tế sẽ khó thành công.

Tình thế tiến thoái lưỡng nan trong chính sách bán hàng đặc khu nói riêng và cải một sốh kinh tế của Việt Nam nhìn chung là nếu không có một số chính sách bán hàng đột phá thì sẽ lại “lỗi cũ ta về”, song chính sách bán hàng đột phá mà triển khai trong môi trường kém minh bạch, thiếu trách nhiệm giải trình, năng lực kém và tham nhũng như giai đoạn này thì lại cực kỳ rủi ro.

5 nguyên do khó thành công

Dự thảo Luật Đơn vị hành chính – kinh tế đặc thù (Luật Đặc khu) đang gây nhiều tranh cãi và nếu được thông qua, khi triển khai thì khả năng thành công của mô hình đặc khu theo đạo luật này sẽ rất thấp vì:

Thứ nhất, chính sách bán hàng nằm sau đạo luật này thiếu cơ sở thực tiễn. Một một sốh chính thống, Luật đặc khu nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối về “xây dựng 1 số đơn vị hành chính – kinh tế đặc thù có thể chế nổi bật để tạo cực tăng trưởng và thử nghiệm đổi mới, đã đi vào vận hành tổ chức bộ máy thuộc hệ thống chính trị”.

Nếu mục tiêu là “tạo cực tăng trưởng” thì có diện tích và tiềm năng của Phú Quốc, Bắc Vân Phong, và Vân Đồn thì cả ba địa phương này đều chẳng thể tạo ra đột biến lớn đến mức trở thành 1 cực tăng trưởng của đất nước trong 10-20 năm tới, trừ phi phần còn lại của đất nước dậm chân tại chỗ.

Mà nếu phần còn lại của quốc gia quả thực không phát triển thì cũng chẳng có cơ sở để một số đặc khu thành công.

Nếu mục tiêu là tạo “thể chế nổi bật” để “thử nghiệm đổi mới, đã đi vào vận hành tổ chức bộ máy” thì bài học từ mô hình khu kinh tế mở (bắt đầu có Chu Lai) từ 2003 cho thấy nếu không có sự một sốh tân đồng bộ ở phạm vi quốc gia thì một số sáng kiến của địa phương chắn sẽ sẽ bị bóp nghẹt bởi 1 mạng lưới chằng chịt một số thể chế và quy định hiện hành vốn hoàn toàn không tương thích có “thể chế nổi bật”.

Hơn nữa, khả năng nhân rộng một số “thử nghiệm đổi mới” này sẽ rất thấp, dễ làm là vì khoảng một sốh giữa một số ưu đãi và thể chế của 3 đặc khu vô cộng “nổi bật” có phần còn lại của đất nước.

Nếu như sau 15 năm, ngay cả một số ưu đãi và thử nghiệm thể chế khiêm tốn hơn nhiều của một số khu kinh tế mở vẫn chưa thành hình và tới được phần còn lại của đất nước, thì hy vọng về 1 sự lan tỏa thể chế và chính sách bán hàng từ ba đặc khu sẽ chỉ là một số ước vọng xa vời.

Thứ hai, trong khi mục tiêu của cả ba đặc khu đều hướng tới lôi kéo một số ngành công nghệ cao 4.0 thì tư duy chính sách bán hàng chủ yếu vẫn chỉ là 1.0 – tức là cố lôi kéo thêm FDI bằng lợi thế so sánh tryền thống cộng một số ưu đãi kịch trần và vượt khung, thậm chí không ngần ngại mở casino cho cả người Việt Nam vào chơi.

Những ưu đãi quá mức này 1 mặt tạo nên 1 “cuộc đua xuống đáy” ngay giữa ba đặc khu của Việt Nam, mặt khác không đảm bảo sự thành công cho một số đặc khu vì theo bí kíp địa cầu, ưu đãi không đi cộng có chất lượng thể chế, quản trị, điều hành và cơ sở hạ tầng thì cũng phát triển thành vô nghĩa.

Thứ ba, có kiến trúc như giai đoạn này, không có gì đảm bảo một số đặc khu sẽ có tính bền vững về kinh tế và giúp tạo ra một số ngoại tác tích cực như nâng cấp và chuyển đổi cơ cấu cũng như thúc đẩy cải một sốh kinh tế trên diện rộng.

Nền kinh tế Việt Nam đã và sẽ tiếp tục tùy thuộc sâu hơn vào khu vực FDI, trong khi đây đang tồn tại 1 sự đứt gãy, thậm chí là 1 vực sâu khoảng một sốh, giữa khu vực FDI có khu vực kinh tế trong nước.

Với kiến trúc giai đoạn này, ba đặc khu này tương đối biệt lập có phần còn lại của nền kinh tế quốc gia. Vì vậy, khi chúng đi vào vận hành thì sự tùy thuộc vào FDI cũng như khoảng một sốh giữa FDI và kinh tế trong nước sẽ còn phát triển thành sâu sắc hơn.

Hệ quả là ngoại lực không một số không giúp kích thích mà sẽ còn tiếp tục lấn át nội lực. Điều này đi ngược có bí kíp quốc tế, trong đây chìa khóa thành công nằm ở hệ thống thể chế và chính sách bán hàng giúp phát huy vai trò của một số công ty địa phương năng động, đâyng vai trò làm cầu nối và chất xúc tác cho đầu tư nước ngoài.

Thứ tư, đưa ra 1 khuôn khổ pháp lý cho đặc khu mới chỉ là 1 bước khởi đầu, việc triển khai mô hình đặc khu trên thực tại đảm bảo sẽ còn lắm gian truân.

Bên cạnh nguy cơ bị trói chân trói tay bởi 1 ma trận thể chế và quy định hiện hành, nguy cơ nhìn thấy trước là chính quyền đặc khu bị thiếu nguồn lực, năng lực, và thẩm quyền (cả thẩm quyền theo luật định và thẩm quyền trên thực tại) cần thiết để thực hiện nhiệm vụ của mình.

Về một số phương diện này, ngay cả hai đô thị lớn nhất nước là Hà Nội và TP.HCM loay hoay mãi mà vẫn chưa thoát ra được thì liệu ba đặc khu có khắc phục được hay không hoàn toàn là 1 câu hỏi ngỏ.

Thứ năm, có vị trí xung yếu và nhạy cảm của mình, liệu Phú Quốc, Bắc Vân Phong, và Vân Đồn có phải là một số vị trí thích hợp để thử nghiệm chính sách bán hàng trong bối cảnh địa kinh tế và địa chính trị giai đoạn này hay không?

Lấy đơn cử Vân Đồn chẳng hạn. Một trong một số mục tiêu quan trọng của Đặc khu Vân Đồn là lôi kéo một số ngành công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao.

Thử hỏi ở sát biên giới có Trung Quốc thì một số công ty công nghệ cao của một số cường quốc khoa học và công nghệ ở Châu Á (như Nhật Bản và Hàn Quốc) và phương tây có sẵn sàng và yên tâm đầu tư hay không?

Đặc khu không còn là khâu đột phá

Sự ra đời của đặc khu kinh tế chẳng thể tách rời bối cảnh kinh tế – chính trị của quốc gia. Từ góc độ lịch sử, mô hình đặc khu chỉ thích hợp trong điều kiện cả nước đang đâyng kín bưng và cần 1 “đột phá khẩu” ra phân khúc địa cầu.

Hơn nữa, sự thành công của một số đặc khu tùy thuộc vào mức độ tích hợp của chúng trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế cũng như mức độ kết nối của chúng có phần còn lại của nền quản trị và kinh tế quốc gia.

Với độ mở thuộc nhóm cao nhất địa cầu như giai đoạn này, mô hình “đột phát khẩu” này không thực sự thích hợp cho Việt Nam.

Chìa khóa của cải một sốh thể chế thành công, vì vậy không tùy thuộc vào ba đặc khu mà nằm ở nỗ lực cải một sốh toàn diện nền móng thể chế và chính sách bán hàng quốc gia.

Goldenpeninsula.com – Theo Tuổi trẻ

Tìm hiểu thêm tài liệu về dự án golden peninsula Xem Thêm