TP.HCM lãng phí hàng nghìn tỷ đồng vì xây thừa nhà tái định cư

Việc xác định nhu cầu quỹ nhà tái an cư cao hơn thực ở dẫn đến tồn đọng dao động 56,06% số lượng đã bố trí từ năm 2004 đến nay ở TP.HCM, gây lãng phí hàng nghìn tỷ đồng.

Kiểm toán Nhà nước mới mở bán “Báo cáo kiểm toán làm việc đầu tư xây dựng, mua nhà, đất phục vụ tái an cư và công tác quản lý, bố trí quỹ nhà, đất tái an cư GĐ 2016 – 2020 của TP.HCM”. Cơ quan kiểm toán cho rằng TP.HCM đang lãng phí hàng nghìn tỷ đồng có hơn 1 nửa số lượng quỹ nhà đất tái an cư dôi dư.

Xây 12.500 căn hộ chung cư tái an cư, bố trí chỉ 1.759 căn

Theo báo cáo, trong dao động thời gian 2004 – 2007, TP.HCM có chủ trương đầu tư xây dựng 30.000 căn hộ chung cư phục vụ công tác tái an cư trên địa bàn và 12.500 căn hộ chung cư phục vụ công tác tái an cư Khu thành thị mới Thủ Thiêm.



Hàng nghìn căn hộ chung cư trong khu tái an cư Bình Khánh (quận 2) được xin chuyển đổi thành nhà ở thương mại. Ảnh: Lê Quân.

Thực tế đô thị mới chỉ mua lại 6.714 căn hộ chung cư đã đã đi vào hoạt động đưa vào bố trí tái an cư ở Thủ Thiêm, bằng 53,7% so có chủ trương xây dựng 12.500 căn, nhưng tính đến ngày 31/8/2017, số lượng căn hộ chung cư bố trí tái an cư được chỉ chỉ là 1.759 căn, bằng 14,1% so có chủ trương xây dựng 12.500 căn và bằng 26,2% so có số lượng căn hộ chung cư đã mua lại.

Hiện nay, đô thị đã xin ý kiến xử lý 3.790 căn hộ chung cư đã đi vào hoạt động nhưng không có nhu cầu sử dụng từ tái an cư sang nhà ở thương mại, và đã được Chính phủ chấp thuận.

Cũng theo Kiểm toán Nhà nước, 1 số dự án có thời gian đầu tư kéo dài, việc bố trí tái an cư chậm (thậm chí 1 số dự án không bố trí được), giá thành hoạt động cao, hiệu quả thấp, gây lãng phí nguồn vốn đầu tư từ ngân sách.

Cụ thể, khu tái an cư Vĩnh Lộc B (huyện Bình Chánh), mục tiêu là để phục vụ tái an cư các hộ dân thuộc dự án Nâng cấp thành thị. Thành phố chọn lọc đầu tư từ năm 2004, diện tích 531 nền đất, 2.240 căn hộ chung cư (sau giảm xuống còn 1.939 căn) trên khu đất rộng 30,9 ha có hạ tầng đồng bộ, có tổng mức đầu tư là 542,68 tỷ đồng (sau nâng lên 847,76 tỷ đồng). Tiến độ đầu tư chuẩn bị là 2004 – 2005, nhưng dự án phát triển chậm độ, làm tăng phát sinh tối thiểu 519 tỷ đồng, bằng 195,7% tổng mức đầu tư ban đầu.

Tính đến 28/11/2017 (hơn 7 năm sau khi đã đi vào hoạt động), dự án mới chỉ bố trí được 479/1.939 căn hộ chung cư, đạt 24,7%. Ngoài việc xây dựng quá nhiều căn hộ chung cư thì lý do bố trí tái an cư không đạt là vì người dân không đâyn nhận phương án chính quyền đưa ra (quá xa, hạ tầng kết nối chưa hoàn chỉnh, khu vực tái an cư khó kiếm việc làm, phát sinh khiếu kiện kéo dài…)

Không có người ở thời gian dài làm công trình xuống cấp trầm trọng. Các hạng mục trung tâm mua sắm, trung tâm y tế, trường học đã đã đi vào hoạt động cũng không làm việc được, gây lãng phí ngân sách. Công trình ngày 1 hoang hóa trong khi ngân sách vẫn phải chi cho việc quản lý, hoạt động.

Kiểm toán Nhà nước cho biết đô thị đang chủ trương cho bán đấu giá 1.000 căn hộ chung cư ở dự án. Số căn còn lại sẽ dùng dự phòng cho trường hợp thiên tai.

Một điển hình khác là 3 dự án xây dựng chung cư thuộc Khu tái an cư 38,4 ha (phường Bình Khánh, quận 2). Tính đến thời điểm kiểm toán, mới chỉ có dự án 1.080 căn được bàn giao cho Ban Quản lý đầu tư xây dựng Khu thành thị mới Thủ Thiêm và Công ty TNHH MTV Dịch vụ công ích quận 2 (đơn vị hoạt động) đưa vào sử dụng. Hai dự án còn lại (2.220 căn hộ chung cư và 1.570 căn hộ chung cư) đã qua 17-19 tháng kể từ khi chủ đầu tư đã đi vào hoạt động, vẫn chưa được đưa vào sử dụng.



Khu tái an cư Vĩnh Lộc B xuống cấp trầm trọng khi bị bỏ hoang. Ảnh: Lê Quân.

Tại quận 9, dự án Chung cư 3A (phường Hiệp Phú) được UBND quận 9 ký hợp đồng mua 60 căn hộ chung cư hoàn chỉnh từ năm 2005 có giá trị 66,8 tỷ đồng nhưng mới bố trí tái an cư được 10 căn hộ chung cư; 50 căn đến nay không bố trí được.

Tại huyện Nhà Bè, dự án Xây dựng hạ tầng kỹ thuật Khu tái an cư T30 được UBND đô thị phê duyệt năm 2003 (điều chỉnh năm 2007), song phải mất 10 năm sau mới được nghiệm thu. Việc kéo dài thời gian xây dựng đã nâng tổng mức đầu tư tăng thêm 285%.

Vì sao?

Đánh giá về vấn đề này, Kiểm toán Nhà nước cho biết đối có chương trình 30.000 căn hộ chung cư, các sở ngành, quận huyện chưa có kế hoạch cụ thể hóa chủ trương của đô thị. Việc thực hiện dự án chủ yếu do các quận huyện lập và trình đô thị khi có phát sinh. Từ khi triển khai đến nay, đô thị cũng chưa sơ kết phân tích việc tổ chức thực hiện, chủ yếu phân tích khi có đề nghị.

Bên cạnh đây, việc xác định nhu cầu quỹ nhà, đất tái an cư cho dự án còn hạn chế, bất cập, dẫn đến việc đầu tư xây dựng và mua quỹ nhà, đất tái an cư các năm qua cao hơn so có thực ở bố trí, tồn đọng nhiều.



Việc xác định nhu cầu thực, đầu tư nhà tái an cư không thích hợp có nguyện vọng của người được bố trí chỗ ở là 1 trong nhiều lý do nhà tái an cư ở TP.HCM “ế”. Ảnh: Lê Quân.

Cụ thể, việc xác định nhu cầu tái an cư của dự án Khu thành thị mới Thủ Thiêm còn bất cập, chưa đầy đủ tài liệu và khả năng dự đoán, dẫn đến việc lập phương án đầu tư xây dựng 12.500 căn hộ chung cư phục vụ tái an cư chưa thích hợp có nhu cầu thực ở.

Theo Kiểm toán Nhà nước, cơ sở để xác định nhu cầu xây dựng 12.500 căn hộ chung cư của đô thị căn cứ vào số liệu thống kê của quận 2 về các hộ có ảnh hưởng khi bị thu hồi đất để làm dự án ở 5 phường (dao động 12.229 hộ). Tuy nhiên, quận, đô thị lại không xác định được có bao nhiêu hộ có đủ điều kiện được tái an cư, bao nhiêu hộ đủ điều kiện nhưng không chọn tái an cư.

Phương án tái an cư của dự án Khu thành thị mới Thủ Thiêm, ngoài tái an cư bằng chung cư còn có hình thức tái an cư bằng nền đất. Thế nhưng số lượng nền đất lại không được tính toán hợp lý, để loại trừ khi xác định nhu cầu quỹ căn hộ chung cư cần xây dựng để bố trí tái an cư.

Toàn cảnh khu tái an cư Bình Khánh Sau nhiều năm đầu tư, xây dựng, khu tái an cư Bình Khánh, quận 2 đã hình thành khá khang trang và đồng bộ. Tuy nhiên, giai đoạn này các bock nhà vẫn chưa có bóng dáng người ở.

Số liệu của Sở Xây dựng TP.HCM, tổng số quỹ nhà, đất đã đã đi vào hoạt động phục vụ cho công tác tái an cư tính đến 31/3/2017 là 39.991 căn – nền (25.506 căn nhà và 14.485 nền đất). Các quận huyện đã bố trí tái an cư được 26.625 căn – nền; chưa bố trí được 14.366 căn – nền. Như vậy, số lượng quỹ nhà, đất còn tồn đọng tương đương 56,06% số lượng đã bố trí tái an cư từ năm 2004 đến nay.

Bên cạnh hiện trạng lãng phí, chênh lệch giữa con số triển khai và nhu cầu thực ở, kiểm toán cũng cho thấy nhiều tồn ở, hạn chế trong công tác quản lý. Như công tác quản lý, điều hành chưa phát hiện hết các sai sót về khối lượng, đơn giá trong hồ sơ thanh, quyết toán; việc nghiệm thu, bàn giao, thanh