Nguy cơ xóa sổ di sản kiến trúc dành chỗ “đất vàng”

Nhiều năm qua, công tác bảo tồn ở TPHCM chỉ chú tâm đến 1 vài di tích lịch sử 1 vàih mạng, còn 1 vài công trình có ý nghĩa cụm kiến trúc Sài Gòn 300 năm thì từ từ biến mất, chỉ vì chúng tồn tại ở 1 vài “khu đất vàng”.

Một góc các con phố Catinat nổi tiếng Sài Gòn xưa. Ảnh: T.L

Kỳ 1: Đâu rồi hồn cốt thành thị?

Hết phong cảnh xung quanh nhà thờ Đức Bà, các con phố Đồng Khởi, Nguyễn Huệ đến xưởng tàu Ba Son, Cảng Sài Gòn đều 1 vàih tân, nhường chỗ để mọc lên 1 vài công trình mới tân tiến, vô hồn. Mới đây, dư luận dấy lên câu hỏi tại sao nhất thiết phải đập bỏ Dinh Thượng Thơ – tòa nhà có kiến trúc thời Pháp thuộc 1 vàih đây 130 năm – để mở rộng UBND TPHCM?

“Trận chiến” giữa di sản và “đất vàng”

Nhiều cuộc tranh luận gay gắt diễn ra trong cùng đồng mạng về việc nên chăng giữ lại di sản kiến trúc chỉ sau Dinh Norodom (Dinh Độc Lập) này và dời trọng điểm quản lý hành chính sang quận 2, nơi đang có nhiều đất trống và dành cho 1 vài kiến trúc tân tiến?

Theo trả lời của Giám đốc Sở Quy hoạch Kiến trúc, tòa nhà Dinh Thượng Thơ không nằm trong danh mục di tích của ngành văn hóa nên đô thị chọn lọc không bảo tồn. Nói về phương án di dời trọng điểm hành chính ra quận 2, người phát ngôn của UBND TPHCM cho rằng: Khi thi công trọng điểm hành chính có rất nhiều vấn đề đặt ra, trong đây có công tác quản lý, điều hành, độc đáo là vấn đề an ninh. Thêm vào đây, để di dời từ trụ sở làm việc đã đi vào hoạt động sang 1 trọng điểm hành chính mới phải qua rất nhiều thủ tục không hề dễ làm.



Dinh Thượng Thơ (nay là trụ sở của Sở Thông tin Truyền thông TPHCM) 130 tuổi có nguy cơ bị phá bỏ. Ảnh: NGÔ CƯỜNG

Như vậy, chỉ vì chưa được công nhận là di tích kiến trúc có giá trị mà Dinh Thượng Thơ sẽ phải “biến mất” khỏi TPHCM để “trả lại” không gian cho “đất vàng”. Và cần phải hỏi: Có biết bao di sản gắn bó có Sài Gòn xưa 1 thời chỉ vì bị chậm chân trong việc xác nhận di tích hoặc không được phân tích đúng giá trị đã phải hối hận “bốc hơi” khỏi trọng điểm đô thị như thế?

Theo KTS Khương Văn Mười – Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam – trong trường hợp này, tốt nhất để rộng các con phố dư luận, TPHCM nên mời 1 đơn vị thẩm định thuộc Bộ VHTTDL vào để tham khảo việc tòa Dinh Thượng Thơ có phải là di tích kiến trúc cần bảo tồn hay không, sau đây ra mắt rõ ràng, minh bạch để người dân không nhận thấy bức xúc như giai đoạn này.



Dinh Thượng Thơ (nay là trụ sở của Sở TTTT TPHCM) 130 tuổi có nguy cơ bị phá bỏ. Ảnh: N.CƯỜNG

Không cần ký ức và bản sắc?

Một trong các nguồn gốc khiến 1 vài di tích kiến trúc bị coi là “không có giá trị”, không được bảo tồn, chính là vì sự nhìn nhận phân tích thiên lệch và quá chậm chạp.

Thiên lệch, vì các cụm di tích 1 vàih mạng, các “địa chỉ đỏ” thì sẽ được ưu tiên, trong khi di tích kiến trúc Sài Gòn xưa lại bị coi nhẹ. Là bởi người ta chỉ xét từng cá thể kiến trúc riêng biệt mà không đặt trong công trình kiến trúc hình thành nên lõi trọng điểm Sài Gòn xưa có các nét chấm phá thành thị thời Pháp thuộc khá tiêu biểu.

TS-KTS Lê Quang Ninh – nguyên Viện trưởng Viện kiến trúc thi công TPHCM – là người nhiều năm qua theo đuổi chương trình Bảo tồn phong cảnh kiến trúc thành thị (từ 1993) đã than thở: “Trong số 108 công trình phong cảnh, kiến trúc cần bảo tồn mà tôi đưa ra, nay chỉ còn lại đâu dao động 70% mà thôi”. Tuy nhiên, trên thực tại, con số này còn thấp Bên cạnh đây, do quá trình thi công và thành thị hóa ở TPHCM các năm gần đây diễn ra chóng mặt.

Chỉ riêng nói đến căn villa cổ chứ chưa nói đến dinh thự, TPHCM từng thống kê có đến 1.300 căn, tập trung nhiều nhất ở quận 1 và 3, song theo khảo sát gần đây của Trung tâm tìm hiểu kiến trúc (Sở Quy hoạch – Kiến trúc) thì có đến gần nửa villa cổ đã “biến mất”.

“Trong đời tôi, tiếc nhất là không đủ tiếng nói để giữ lại được cây cầu bắc qua Thảo Cầm Viên được sánh ngang có cầu bắc qua sông Seine (Pháp) nhưng vì nâng cấp các con phố Nguyễn Hữu Cảnh nên đã phải phá bỏ. Và còn không ít công trình khác ở cụm các con phố Lê Duẩn – Hai Bà Trưng bị đập để xây mới 1 vài tòa cao tầng” – ông Ninh tâm sự.

Còn bà Nguyễn Thế Thanh – nguyên Phó Giám đốc Sở VHTTDL TPHCM – thì bày tỏ thất vọng về việc đập bỏ Dinh Thượng Thơ, bất chấp mọi lời can gián về 1 di sản thuộc về lợi ích cùng đồng: “Cứ làm đi và đừng ngạc nhiên khi mai sau, người ta sẽ gọi hành động này bằng các từ ngữ tệ hại nhất”.

Nhiều nhà tìm hiểu Sài Gòn xưa cho rằng TPHCM từng là cả 1 cụm di tích lịch sử dày đặc mà nếu giữ lại được sẽ tạo nên hồn cốt của 1 thành Gia Định xưa. Tuy nhiên, theo thời gian 1 vài cụm di tích nổi tiếng của Sài Gòn từ từ bị “bức tử”. Thử hình dung, 1 thành thị không có di sản là thành thị không có ký ức, “mất trí nhớ”, không bản sắc thì sẽ không lôi kéo được du khách nước ngoài và hiển nhiên thành thị đây chẳng thể phát triển bền vững.


Goldenpeninsula.com – Theo Lao động

Tìm hiểu thêm tài liệu về dự án golden peninsula Xem Thêm