Điều chỉnh quy hoạch TPHCM: Giãn hay nén và biến số khí hậu

Trước những thách thức về hạ tầng giao thông, đô thị và sức ép dân số tăng vượt dự trù, TPHCM đang bắt tay điều chỉnh lại Quy hoạch chung thi công TPHCM đến năm 2025 và những năm thứ hai. Trong quá trình này, có nhiều nhân tố mới phải được tính đến và nhân tố cũ cần được tính toán lại…

Việc phát triển những khu đô thị theo kiểu “lèn chặt” theo ranh giới hành chính sẽ thiếu tính bền vững trong tương lai. Ảnh: VĂN NAM

Nước đã đến chân!

Quyết định 24/QĐ-TTg năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung phát triển TPHCM dường như chưa tính hết tác động của biến đổi khí hậu lên những mặt cuộc sống của người dân như triều cường tăng cao, lượng mưa tăng giảm bất thường, xâm nhập mặn ở hai con sông Đồng Nai và sông Sài Gòn càng ngày càng sâu…

Trong ba năm gần đây, ngành cấp nước TPHCM rất vất vả chống chọi có việc xâm nhập mặn và lượng mưa ít đến độ mực nước những con sông hạ thấp diễn ra đồng thời có xâm nhập mặn lấn sâu và độ mặn tăng cao ảnh hưởng đến nguồn nước thô cung cấp cho sáu trạm lấy nước để xử lý, cung cấp nước sạch cho cả TPHCM.

Trong khi đây, khu vực phía Nam, vốn là hướng phát triển đô thị lấn biển của đô thị, cũng đối mặt có những tác động của triều cường biểu hiện qua những trận ngập trên nhiều tuyến các con phố, khu dân cư xuất hiện càng ngày càng dày, mưa bão không ngừng nghỉ và sạt lở sông rạch rượt đuổi nhiều người dân tất tả dọn đồ chạy trong đêm…

Ông Lý Khánh Tâm Thảo, Phó trưởng phòng Quản lý Quy hoạch khu trọng tâm thuộc Sở Quy hoạch – Kiến trúc TPHCM, thừa nhận: ngoài việc TPHCM cần phải điều chỉnh quy hoạch phát triển chung để phù hợp có quy hoạch vùng kinh tế trọng tâm phía Nam gồm TPHCM và bảy tỉnh phía Nam (quy hoạch vùng đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh), những tác động về biến đổi khí hậu cũng đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh quy hoạch phát triển đô thị.

Theo ông Thảo, 1 nội dung đang được ngành quy hoạch – thiết kế (gồm cả cơ quan quản lý quy hoạch lẫn những chuyên gia trong ngành) cảm thấy là có nhiều nội dung được duyệt trong quy hoạch năm 2010 rất khác có thực ở đang diễn ra khi này.

“Ngay trong năm 2018 này, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đô thị sẽ làm công tác phân tách tổng thể những bất cập, điểm chưa phù hợp của quy hoạch năm 2010. Theo đây, sở sẽ tổ chức nhiều hội thảo, thu nhận góp ý có tính khoa học từ những chuyên gia trong ngành để hoàn chỉnh dự thảo điều chỉnh quy hoạch chung thi công TPHCM cho những năm tới trước khi trình Chính phủ phê duyệt”, ông Thảo cho hay.

Trở lại có quy hoạch phát triển đô thị được phê duyệt năm 2010, ông Thảo cho rằng ở thời điểm dự trù lập quy hoạch (khoảng năm 2006) đến khi quy hoạch được duyệt (năm 2010), Việt Nam vẫn chưa chính thức ra mắt kịch bản biến đổi khí hậu quốc gia. Cho nên, phải thừa nhận rằng quy hoạch phát triển đô thị này chưa tính đến tác động của nước biển dâng và những tác động khác của biến đổi khí hậu đến đô thị.

Theo kịch bản biến đổi khí hậu quốc gia được Bộ Tài nguyên và Môi trường cập nhật và ra mắt năm 2016, nếu mực nước biển dâng thêm 100 cen ti mét và đô thị không có phương pháp ứng phó, thích ứng phù hợp thì 17,84% qui mô của đô thị có nguy cơ bị ngập.

“Do vậy, trong lần rà soát điều chỉnh quy hoạch này, đô thị sẽ tính đến chuyện đưa kịch bản biến đổi khí hậu vào chạy mô hình xem thử những khu vực nào dễ bị “tổn thương” nhất do ngập để những nhà tư vấn đưa vào những biện pháp quy hoạch phù hợp trong tương lai”, ông Thảo nói. Ông Thảo cũng cho biết: những biện pháp thích ứng có biến đổi khí hậu biểu hiện trong quy hoạch được điều chỉnh lần này có thể sẽ bao gồm những biện pháp thủy lợi, đê bao, thoát nước, nâng cốt nền, di dời hay… không phát triển đô thị ở những khu vực dễ bị tổn thương.

Theo những chuyên gia về môi trường, tác động của biến đổi khí hậu cùng hưởng có dân số tăng nhanh và đô thị hóa nhanh gây ngập lụt càng ngày càng rõ nét. Song song đây, nền nhiệt độ tăng gây nóng bất thường xuất hiện càng ngày càng nhiều hơn ở đô thị. Tình trạng này buộc những nhà làm quy hoạch tính đến việc quy hoạch thêm nhiều mảng xanh cho đô thị để giúp cân bằng nhiệt độ. Ngoài ra, trước hiện trạng xâm nhập mặn càng ngày càng khốc liệt hơn, những nhà làm quy hoạch cũng cần phải tính toán, quy hoạch lại những vùng canh tác nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản ở đô thị sao cho hài hòa, hợp lý hơn.

Nén hay giãn?

Ở 1 khía cạnh khác về quan điểm phát triển đô thị, 1 chuyên gia về hạ tầng đô thị ở TPHCM cho rằng trong lần điều chỉnh quy hoạch phát triển này, đô thị cần tính toán đến việc phát triển đô thị nén bằng nhữngh thu gọn qui mô thi công, không phát triển nhà theo chiều rộng mà chỉ phát triển theo chiều cao (phát triển nhà thành những khối cao) tập trung quanh những khu vực có năng lực giao thông tốt. Điều này vừa tiết kiệm qui mô đất dành để phát triển mảng xanh và phát triển các con phố sá, hạ tầng cấp thoát nước, vừa thuận lợi cho phát triển những trục giao thông công cùng có khối lượng vận chuyển lớn.

Còn theo ông Khương Văn Mười, Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cấu trúc đô thị TPHCM cần phải nhữngh tân. Thay vì tập trung nhà cao tầng ở khu trọng tâm, rồi thấp dần ra ngoại khu thì trong tương lai cần tập trung nhà cao tầng ngoài đô thị có qui mô, qui mô đủ để tổ chức hạ tầng xã hội như giáo dục, y tế, thương mại, vui chơi, gym thể thao nhằm cắt giảm sự di chuyển của người dân. Còn trong đô thị thì tập trung đầu tư, phát triển công trình công cùng và nhà ở cao tầng ở những trạm metro. Khi đây, người dân chỉ vào trọng tâm để thưởng ngoạn, vui chơi hay mua sắm những vật dụng đẳng cấp hơn.

Ông Mười cho rằng cần phát triển nhiều cụm nhà cao tầng ở ngoại khu trọng tâm, gần những ga cuối tuyến metro. Như vậy sau này sẽ thuận lợi cho sự di chuyển của người dân (bằng metro là chính). Khi đây, xe máy sẽ không còn hữu dụng nữa và đô thị sẽ tự chuyển động phù hợp có bối cảnh mới.

Ông Nguyễn Trọng Hòa, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, nhận xét rằng lâu nay thay vì phát triển ra toàn vùng thì đô thị lại gắng sức “lèn chặt” vào ranh quản lý hành chính của mình dẫn đến kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm môi trường… Trong khi đây, những khu vực nằm kề cận TPHCM trong vùng như Nhơn Trạch – Đồng Nai, Thuận An, Dĩ An – Bình Dương vốn là những nơi rất thuận lợi cho phát triển đô thị có nền đất cao lại không được chú trọng phát triển và kết nối dẫn tới những khu vực này thiếu động lực để phát triển.

Vì vậy, ông Hòa cho rằng, để những đô thị trong vùng, trong đây có TPHCM, tiếp tục phát triển thì cần tìm hiểu xác định tầm nhìn từ góc độ quy hoạch, liên kết, điều phối phát triển vùng. Trên thực ở, TPHCM chẳng thể đề xuất nhữngh tân ranh quản lý hành chính của mình sang những tỉnh. Do vậy, khi tìm hiểu quy hoạch thi công vùng, hãy làm mờ đi ranh giới quản lý hành chính đang “bó chặt” và kìm hãm sự phát triển để hướng tới 1 vùng đô thị có khả năng phát triển năng động, khai thác hết thế mạnh, dựa trên những điều kiện đất đai, địa chất, thủy văn phù hợp cho phát triển đô thị.

Một chuyên gia đô thị khác đề xuất: đối có từng đô thị đã đi vào hoạt động trong vùng, phải tham khảo lại khả năng quy hoạch phát triển đô thị theo hướng bền vững trong ranh hành chính giai đoạn này để cân đối lại những tính năng nhiệm vụ. Chỉ nên phát triển đô thị ở những khu vực có những điều kiện đất đai, địa chất, thủy văn phù hợp cho phát triển đô thị. Nếu khu vực nào được quy hoạch mà rơi vào vị trí không thuận lợi thì cần tham khảo lại để điều chỉnh theo hướng giảm, hoặc nếu cần thiết có thể yêu cầu mở rộng, hoặc phát triển ra ngoài ranh hành chính đã đi vào hoạt động. Khi điều chỉnh quy hoạch đô thị, hãy làm mờ địa giới hành chính để đô thị phát triển môi trường xung quanh giống như cái cây – cứ để rễ đi tìm nước, tìm chỗ đất tốt để phát triển.

Chuyên gia đô thị này cảnh báo: việc phát triển những khu đô thị theo kiểu “lèn chặt” theo ranh giới hành chính sẽ thiếu tính bền vững trong tương lai, thậm chí chứa đựng những hiểm họa khó lường trước những diễn biến phức tạp về biến đổi khí hậu nước biển dâng. Vì thế, rất cần 1 sự phân tách thật khách quan về những tính năng, những chỉ tiêu phát triển đã được tính toán trước đây khi tìm hiểu quy hoạch đô thị để có sự điều chỉnh phù hợp hơn cho tương lai theo hướng chọn lọc phát triển tập trung ở những nơi có những điều kiện đất đai, địa chất, thủy văn thuận lợi chứ không trải đều theo ranh hành chính của những quận, huyện như nhữngh làm lâu nay.


Goldenpeninsula.com – Theo TBKTSG

Tìm hiểu thêm tài liệu về dự án golden peninsula Xem Thêm