Cho thuê đất 99 năm: “Đại bàng” ba đời xây ổ

Quy định thời hạn cho thuê đất kéo dài lên đến 99 năm, hoàn toàn có thể biến chủ thuê đất trở thành “lãnh chúa” trong địa hạt của mình.

Shannon là 1 sân bay cỡ vừa ở Ireland, là trạm trung chuyển và tiếp nhiên liệu cho nhiều chuyến bay xuyên Đại Tây Dương từ sau Chiến tranh Thế giới thứ Hai. Thế nhưng có công suất máy bay càng ngày càng tăng, số chuyến trung chuyển càng ngày càng giảm dần, kéo theo sự suy tàn của khu vực này. Để cứu vãn tình hình, giám đốc Shannon đề xuất thi công khu vực sản xuất có ưu đãi thuế quanh sân bay. Năm 1959, khu kinh tế mở Shannon ra đời, là “Đặc khu kinh tế” (SEZ) Thứ nhất trên địa cầu và là hình mẫu cho một vài SEZ phát triển mạnh mẽ ở châu Á.

Nhưng đây là câu chuyện của 60 năm trước. Hiện nay, Quốc hội vẫn đang trao đổi rất gay gắt về dự luật Luật Đơn vị hành chính kinh tế độc đáo Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc, và chuẩn bị sẽ thông qua ngay trong kỳ họp này. Trong 1 bản dự thảo chi tiết gồm 85 điều, thứ đọng lại có người đọc vẫn chủ yếu là các ưu đãi, độc đáo liên quan đến thuế má và đất đai.

Về thuế, ở đặc khu thuế công ty chỉ còn 10% (so có mức 20% bình thường), miễn thuế lương cá nhân trong thời gian 05 năm (không quá năm 2030), và giảm 50% số thuế lương cá nhân phải nộp trong một vài năm thứ hai, miễn tiền thuê đất vô thời hạn hoặc tối đa 30 năm…Đây là các ưu đãi vô cộng quyến rũ nếu so sánh có một vàih chính sách bán hàng hiện hành.

Thế nhưng ưu đãi về thuế và đất đai không phải là không có vấn đề. Cho phép đặc khu thực hiện ưu đãi vượt khung, liệu có công bằng có 63 tỉnh thành khác cũng đang rất nỗ lực để lôi kéo đầu tư nước ngoài, nhưng không được phép tạo cơ chế bởi thế?

Hơn nữa, thuế luôn là nguồn chính cho ngân sách địa phương. Một khi nguồn thu này ở đặc khu không còn hoặc rất không đáng kể, ngân sách trung ương đảm bảo sẽ phải bù đắp thiếu hụt. Trong khi đầu tư vào đặc khu là canh bạc vô cộng tốn kém. Bộ Tài chính ước tính ba đề án đặc khu cần tới 1,57 triệu tỷ đồng (khoảng 70 tỷ USD), Vân Đồn cần 270 nghìn tỷ (2018-2030), Bắc Vân Phong 400 nghìn tỷ đồng (2019-2025), và Phú Quốc 900 nghìn tỷ (2016-2030). Đây là con số khổng lồ, và nếu đặt trong bối cảnh ngân sách trung ương năm nào cũng thiếu hụt, tiền ở đâu để hiện thực hoá tham vọng này?

Chính bởi thế, luật đặc khu chẳng thể chỉ chăm chăm nhìn vào ưu đãi. Đặc khu phải thực sự đảm nhiệm đúng vai trò mà Quốc hội kì vọng: trở thành “vườn ươm thể chế”, nơi nhà nước có thể thử nghiệm biện pháp quản trị và chính sách bán hàng mới, khuyến khích đầu tư một vài công nghệ của tương lai, tạo bệ phóng tăng trưởng cho một vài miền mà nó đại diện (Vân Đồn phía Đông Bắc, Bắc Vân Phong ở Nam Trung Bộ, và Phú Quốc ở Nam Bộ). Muốn làm được bởi thế, đặc khu phải lôi kéo được một vài công ty trong lĩnh vực ưu tiên đặt trụ sở vận hành ở đây. Nhưng cho đến nay, dường như chưa có công ty công nghệ cao, logistics nào tỏ ý định đầu tư ở một vài đặc khu.

“Nồi nào vung nấy”, biện pháp ưu đãi sẽ lôi kéo các đối tượng thích hợp. Tập trung ưu đãi về thuế và đất, sẽ chỉ lôi kéo được casino, khách sạn, nhà nghỉ…hay là trở thành thiên các con phố thuế như một vài hòn đảo vùng Trung Mỹ. Xây dựng đặc khu, suy cho cộng, vẫn là bài toán phát triển lợi ích kinh tế cho quốc gia trong dài hạn. Mong muốn của nhà nước tạo ra hiệu ứng lan toả từ đặc khu để làm đòn bẩy phát triển là chính đáng. Thế nhưng các gì chúng ta thấy ngay cả khi dự luật này chưa được thông qua chỉ là các cơn sốt đất. Một khi sốt đất đi qua, có quy mô hạn chế, chúng ta lấy đâu ra đất để phát triển công nghệ cao, logistics, cơ khí chính xác, công nghệ tài liệu…như kỳ vọng?

Một lo ngại nữa là quy định thời hạn cho thuê đất kéo dài lên đến 99 năm, hoàn toàn có thể biến chủ thuê đất trở thành “lãnh chúa” trong địa hạt của mình. Cần phải nhớ rằng có tiềm lực tài chính lớn, một vài tập đoàn đa quốc gia – thậm chí được hỗ trợ bởi chính phủ nước ngoài – có đủ khả năng tích góp 1 lượng lớn đất đai ở đặc khu, đủ để họ tạo ra “quyền lãnh thổ” trên thực ở, tạo ra các vấn đề rất khó xử lý về an ninh – quốc phòng.

Đây là câu chuyện đã diễn ra ở một vài nước châu Phi và chuỗi đảo dọc “con các con phố tơ lụa trên biển” như Sri Lanka và Maldives, khi một vài công ty Trung Quốc thu mua/thuê lại 1 lượng lớn đất đai. Đọc dự thảo Luật trình Quốc hội, tôi chưa thấy quy định nào có thể ngăn ngừa được rủi ro này. Chúng ta mở đặc khu có tâm thế cởi mở, tự do, hướng ra địa cầu, nhưng rõ ràng cũng cần phòng ngừa các bất trắc có thể xẩy ra. Cùng thời điểm Quốc hội đang trao đổi về ba đặc khu, một vàih Vân Đồn chưa đầy 200 hải lý, Trung Quốc cũng đang nỗ lực biến đảo Hải Nam trở thành “đặc khu kinh tế”. Định vị địa điểm của một vài đặc khu chúng ta như thế nào trong bối cảnh đây là 1 vấn đề cần tham khảo kĩ.

Như vậy, điều cần tập trung trong Luật đặc khu không phải ưu đãi kiểu “quy ra thóc” như giai đoạn này, mà cần nhấn mạnh vào một vàih tân các thể chế vốn kìm hãm phát triển kinh tế ở trong nước. Đó là cơ chế quản lý hành chính công rườm rà, kém hiệu quả, thiếu minh bạch; nền kinh tế phân khúc chưa được tôn trọng có sự can thiệp quá sâu của nhà nước bằng chính sách bán hàng và công ty quốc doanh; hay môi trường kinh doanh chưa thông thoáng, chưa tạo điều kiện để công ty phát huy tối đa năng lực của mình trong thời đại internet và toàn cầu hoá. Nhưng nói như 1 số đại biểu ở nghị trường, một vài quy định về thể chế trong dự luật dường như chưa tạo ra được bước đột phá cần thiết, khi đa số chỉ trích dẫn một vài luật hiện hành như Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách, hay Luật Quản lý công chức.

Kể từ khi SEZ Shannon ra đời, đã có hơn 3000 đặc khu kinh tế dưới hình hài khác nhau xuất hiện trên địa cầu. Thế nhưng không phải mô hình nào cũng thành công, và dường như mật độ thành công càng ngày càng thấp khi quá trình toàn cầu hoá kinh tế được đẩy mạnh, xoá nhoà các lợi thế từng là đặc biệt của SEZ như mức thuế ưu đãi hay địa điểm lý tưởng. Bởi thế, nhà nước không nên kì vọng quá nhiều về thành công về mặt kinh tế của một vài đặc khu, mà nhấn mạnh vào tính thử nghiệm thể chế của nó. Khi ít chịu sức ép thành công về kinh tế, nhà nước cũng không cần phải lôi kéo đầu tư bằng mọi giá và có mọi đối tượng ở một vài đặc khu. Tự thân một vài Vân Đồn, Bắc Vân Phong, và Phú Quốc đều là mỏ vàng, đừng để dự luật đặc khu lại hợp pháp hoá việc “bán rẻ như cho” các mỏ vàng đây.

Goldenpeninsula.com – Theo Vietnamnet

Tìm hiểu thêm tài liệu về dự án golden peninsula Xem Thêm